సాయి ప్రభుత్వ రెండేళ్లు: విష్ణుదేవ్ సాయి, తన సొంత కోటలో చిక్కుకున్న – దివాకర్ ముక్తిబోధ్

Dec13, 2025

ఛత్తీస్‌గఢ్ ముఖ్యమంత్రిగా విష్ణుదేవ్ సాయి రెండేళ్లు పూర్తి చేసుకున్నారు. ఆయన డిసెంబర్ 13, 2023న పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో భారీ మెజారిటీతో గెలిచిన తర్వాత, సామాజిక సమానత్వానికి అనుగుణంగా, బిజెపి కేంద్ర నాయకత్వం, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో ప్రభుత్వ నాయకత్వాన్ని గిరిజన ఎమ్మెల్యేకు అప్పగించాలని నిర్ణయించింది. రాష్ట్ర జనాభాలో దాదాపు 33 శాతం ఉన్న గిరిజన సమాజం నుండి మొదటిసారిగా రాష్ట్రం ముఖ్యమంత్రిని పొందుతున్నందున ఈ నిర్ణయం విస్తృతంగా ప్రశంసించబడింది.

విష్ణుదేవ్ సాయి సుర్గుజా డివిజన్‌లోని కుంకురికి చెందినవాడు. ఆయన రాష్ట్రంలో ప్రముఖ సీనియర్ గిరిజన నాయకుడు, బిజెపి నాయకత్వం దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల రాజకీయ జీవితంలో ఆయనకు చాలా ఇచ్చింది. ఆయన ఎమ్మెల్యేగా, ఎంపీగా, కేంద్ర మంత్రిగా ఇంకా రాష్ట్ర పార్టీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఇప్పుడు, మొదటిసారి, ఆయన ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.

ఆయన విస్తృత రాజకీయ అనుభవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుంటే, రాష్ట్రం, దాని ప్రజలు ఆయన నాయకత్వంలో ప్రయోజనం పొందుతారని నమ్మడం సహజం. సంక్షేమం అంటే ప్రభుత్వం ప్రజలకు జవాబుదారీతనం, దాని పనితీరులో పారదర్శకత, అవసరమైన వారికి సీనియర్ అధికారులు, మంత్రులు ఇంకా ప్రజా ప్రతినిధులను నేరుగా  సులభంగా చేరుకోవడం, నగరాలకు ఇంకా చిన్న గ్రామాలకు కూడా రోడ్డు అనుసంధానం వంటి భౌతిక వనరులు, విద్యుత్, నీరు, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి లభ్యత ఇంకా అన్ని రకాల కాలుష్యం నుండి విముక్తి.

అన్ని పథకాలను నిజాయితీగా , సకాలంలో పర్యవేక్షించడంతో పాటు, ఇవి ఏ సంక్షేమ ప్రభుత్వానికైనా నిరంతర ప్రక్రియలుగా ఉండాలి. ఈ ప్రాతిపదికననే ప్రభుత్వం యొక్క పనితీరును ఏటా అంచనా వేస్తారు. ఈ అంచనాను ప్రజలే చేస్తారు.

ప్రజలు సాయి ప్రభుత్వ పాలనలో రెండు సంవత్సరాలు చూశారు, కాబట్టి, వారిలో అభిప్రాయాలు ఏర్పడటం ప్రారంభించాయి. ప్రస్తుతం, నలుమూలల నుండి వస్తున్న అభిప్రాయాలు సాయి ప్రభుత్వానికి సానుకూలంగా లేవు. అయితే, మసకబారిన ప్రతిష్టను మెరుగుపరుచుకోవడానికి ఇంకా మూడు సంవత్సరాల సమయం ఉంది.

విష్ణుదేవ్ సాయి సరళమైన స్వభావం కలిగి ఉన్నాకానీ అతను తన సొంత కోటకే పరిమితమయ్యాడు. ముగ్గురు మాజీ ముఖ్యమంత్రులు, దివంగత అజిత్ జోగి, డాక్టర్ రమణ్ సింగ్ , భూపేశ్ బఘేల్ ల రాజకీయ లేదా పాలనా శైలులు ఎలా ఉన్నా, వారు సామాన్య ప్రజలతో సంభాషించే అవకాశాన్ని ఎప్పుడూ వదులుకోలేదు. వారు మీడియాకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండేవారు, కానీ సాయి అలా కాదు.

ముఖ్యమంత్రి సభలో ఆయనను కలవడానికి మీడియా సభ్యులు ,సాధారణ పౌరులు ఇబ్బంది పడాల్సి వచ్చింది. ఇప్పటివరకు ఆయన పాలనను చూస్తే, ఆయన తన పదవి గురించి పెద్దగా పట్టించుకోలేదనే అభిప్రాయం కలుగుతుంది. బహుశా ఆయన ఎప్పుడూ అధికారాన్ని వెంబడించకపోవడం వల్ల కావచ్చు.

ఆయన సరళత, సౌమ్యత, పార్టీ పట్ల అచంచలమైన విధేయత, స్వాభావిక నిజాయితీ, ఉన్నత పాఠశాల విద్య ,వివాదాస్పదరహిత ,సాధారణ గిరిజన నాయకుడు కావడం గొప్ప ప్రయోజనాలను తెచ్చిపెట్టాయి, అయితే ఆయన కేంద్ర నాయకత్వం నుండి ఎప్పుడూ ఏమీ డిమాండ్ చేయలేదు. అతని రాజకీయ ఆశయాలు ఎప్పుడూ పెరగలేదు.

అతను చాలా సంతృప్తిగా ఉండి, తాను ఐదేళ్లపాటు ముఖ్యమంత్రిగా ఉంటానని అర్థం చేసుకున్నాడు. ఆయన కూడా ఒక గిరిజనుడు, కాబట్టి ఆయన తొలగింపు ప్రశ్నే లేదు. ఈ అవగాహన పూర్తిగా నిజం, అయితే రాజకీయాల్లో, ఒంటె ఏ వైపు తిరుగుతుందో ఎవరూ ఊహించలేరు. అయితే, రాబోయే మూడు సంవత్సరాలలో ప్రభుత్వం ఎలా పనిచేసినప్పటికీ, అది రిమోట్ కంట్రోల్ ద్వారా జరిగినా సరే, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో వివిధ ప్రయోజనాలు ఉన్న పార్టీకి మరియు కేంద్ర నాయకత్వానికి ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగడం ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

ప్రభుత్వ పథకాలు , అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో ప్రజలకు ఇచ్చిన వాగ్దానాల విషయానికొస్తే, అవి అమలు చేయబడుతున్నాయి, కానీ వాటి వేగం, పని నాణ్యతను అంచనా వేయడానికి ప్రభుత్వానికి వ్యవస్థ లేదు. ప్రభుత్వం పట్టించుకోనట్లు కనిపిస్తోంది.

అన్ని విభాగాల్లో గందరగోళం నెలకొన్నప్పటికీ, ఆరోగ్య రంగంలో పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉంది. వార్తాపత్రికలు మరియు సోషల్ మీడియాలో ఏదో ఒక కుంభకోణం గురించిన వార్తలు లేకుండా ఒక్క రోజు కూడా గడవడం లేదు. భూపేష్ బఘేల్ ప్రభుత్వంలో పెద్ద ఎత్తున అవినీతి బయటపడింది. అరెస్టులు జరిగాయి, కానీ అవినీతి వ్యవస్థను అరికట్టడం ఏ ప్రభుత్వానికైనా అసాధ్యం, ప్రత్యేకించి సీనియర్ మరియు జూనియర్ అధికారులు చాలా మంది అవినీతిలో కూరుకుపోయినప్పుడు ఇది మరింత కష్టం. అందువల్ల, ఈ విషయంలో విష్ణుదేవ్ సాయి ప్రభుత్వం ఏదైనా అర్థవంతమైనది సాధిస్తుందని ఆశించడం వ్యర్థం. పరిస్థితి యథాతథంగానే ఉంది.

ప్రస్తుతం, ఒక సానుకూల పరిణామం ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా మారింది. రాష్ట్రానికి ఒక సమర్థుడైన ఐఏఎస్ అధికారి కొత్త ప్రధాన కార్యదర్శిగా వచ్చారు, ఆయన బాధ్యతలు స్వీకరించి కేవలం రెండు నెలలే అయింది. ఈ స్వల్ప కాలంలోనే, ఆయన తన పదవీకాలంలో పరిపాలనా యంత్రాంగం పరిస్థితిని , రాష్ట్రంలోని ప్రస్తుత పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని ఉంటారు.

కొన్ని రోజుల క్రితం, కార్యదర్శులు ఉన్నతాధికారులతో జరిగిన సమావేశంలో ఆయన కొన్ని కఠినమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. విభాగాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, పరిపాలనా అనుమతులకు తరచుగా నెలలు పడుతుండటం ఆయనను చాలా ఆశ్చర్యపరిచింది. ఉదాహరణకు, ఈ సంవత్సరం బడ్జెట్‌లో పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు రోడ్ల కోసం ₹9,500 కోట్లు కేటాయించారు, కానీ ఇప్పటివరకు ₹1,900 కోట్లు మాత్రమే ఖర్చు చేశారు, అయితే పట్టణ , గ్రామీణ రోడ్ల పరిస్థితి దారుణంగా ఉంది.

ఇది ఆ శాఖ అధికారుల పనితీరుపై ఒక అవగాహనను ఇస్తుంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో, ముఖ్య కార్యదర్శి వికాస్‌షీల్ ఒక పెద్ద సవాలును ఎదుర్కొంటున్నారు: అవసరమైన వారు ప్రభుత్వ కొత్త, పాత పథకాల నుండి సులభంగా ప్రయోజనం పొందేలా వాటిని ప్రజల వద్దకు ఎలా తీసుకువెళ్లాలి?

గత రెండు సంవత్సరాలుగా, సౌరభ్ ప్రభుత్వం కొన్ని రంగాలలో గణనీయమైన అపఖ్యాతిని ఎదుర్కొంది. గత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన కొన్ని ఉత్తమ పథకాలకు పేరు మార్చి, కొత్త రూపాన్ని ఇచ్చారు, మరియు వాటి అమలు మందకొడిగా సాగుతోంది. అదేవిధంగా, కొత్త ఉపాధ్యాయుల నియామకం, ఆరోగ్య శాఖలో కాంట్రాక్టు ఉద్యోగుల క్రమబద్ధీకరణ లేదా పేదల కోసం ప్రధానమంత్రి గృహనిర్మాణ పథకం వంటి అనేక పథకాల విషయంలో వాస్తవ పరిస్థితి చాలా భిన్నంగా ఉంది.

ఇవన్నీ పక్కన పెడితే, బస్తర్‌లో నక్సలిజం మరియు నక్సలైట్లను నిర్మూలించే ప్రచారం వెనుక కేంద్ర ప్రభుత్వ స్వప్రయోజనాలు ఉన్నాయని కూడా విస్తృతంగా చర్చ జరుగుతోంది. బస్తర్‌ను నక్సలైట్ల నుండి విముక్తం చేయడం ద్వారా గిరిజనులను తీవ్రవాదం మరియు దోపిడీ బారి నుండి విముక్తి చేస్తున్నారని చెబుతున్నప్పటికీ, అభివృద్ధి పేరుతో అదానీ వంటి పారిశ్రామికవేత్తలకు సహజ వనరులను దోచుకోవడానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఇస్తున్నారని ఆరోపణలు వినిపిస్తున్నాయి.

బొగ్గు నిక్షేపాలలో మైనింగ్ కోసం అడవులను నాశనం చేయడానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం నెలల తరబడి కొనసాగుతోంది. ప్రజా ఉద్యమాలు , నిరసనలు జరుగుతున్నాయి, కానీ ఇవి ప్రభుత్వ పై ఎటువంటి ప్రభావాన్ని చూపలేదు. మార్చి 2026 నాటికి బస్తర్‌ను నక్సల్స్ రహితంగా మారుస్తామని కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

ఈ ప్రచారం ఖచ్చితంగా విజయవంతమైంది, కానీ అంతకు మించి, మోడీ-షా-సాయి ప్రభుత్వం రాబోయే మూడు సంవత్సరాలలో బస్తర్‌ను ఎలా మారుస్తుందో చూడాలి. తయారు చేస్తున్న అభివృద్ధి ప్రణాళిక గిరిజనులకు ఆమోదయోగ్యంగా ఉంటుందా? వారి సంస్కృతి , సంప్రదాయాలను జీవించే అంశంపై గిరిజనులు , మతం మారిన గిరిజనుల మధ్య కొనసాగుతున్న వివాదం భవిష్యత్ ప్రమాదానికి సంకేతం. రాజకీయ , సామాజిక దృక్కోణాల నుండి, వర్గాల మధ్య పరస్పర సామరస్యం , ఐక్యతను కొనసాగించడం షా ప్రభుత్వ బాధ్యత.

బస్తర్‌పై హోంమంత్రి అమిత్ షాకు ఉన్న అభిమానం అందరికీ స్పష్టమైంది. డిసెంబర్ 13న జరిగే బస్తర్ ఒలింపిక్స్ ముగింపు వేడుకకు ఆయన ముఖ్య అతిథిగా హాజరవుతున్నారు. వచ్చేసారి ఆయన బస్తర్‌లోని ఏదైనా చిన్న పట్టణం లేదా గ్రామంలో జరిగే కార్యక్రమంలో పాల్గొంటే ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు.

విష్ణుదేవ్ సాయి ది నిరాడంబరమైన వ్యక్తి, కానీ అతను తన సొంత కోటలో ఖైదీ. ముగ్గురు మాజీ ముఖ్యమంత్రులు – దివంగత అజిత్ జోగి, డాక్టర్ రమణ్ సింగ్ మరియు భూపేశ్ బాఘేల్ – వారి రాజకీయ శైలులు లేదా పాలనా పద్ధతులు ఏమైనప్పటికీ, సామాన్య ప్రజలతో కనెక్ట్ అయ్యే అవకాశాన్ని ఎప్పుడూ వదులుకోలేదు. వారు మీడియాకు కూడా సులభంగా అందుబాటులో ఉండేవారు. అయితే, విష్ణు దేవ్ సాయి విషయంలో అలా కాదు.

మీడియా అయినా, సాధారణ పౌరులైనా, ముఖ్యమంత్రిని ఆయన నివాసంలో కలవడానికి గొప్ప ప్రయత్నం చేయాలి. ఇప్పటివరకు ఆయన పదవిలో ప్రవర్తనను బట్టి చూస్తే, ఆయన తన స్థానం గురించి పెద్దగా ఆందోళన చెందుతున్నట్లు కనిపించడం లేదు. బహుశా ఆయన ఎప్పుడూ ఈ పదవిని మొదటగా కోరుకోకపోవడం వల్ల కావచ్చు.

కేంద్ర నాయకత్వం నుండి ఏమీ అడగనప్పటికీ, ఆయన సరళత, వినయం, పార్టీ పట్ల అచంచలమైన విధేయత, స్వాభావిక నిజాయితీ, ఉన్నత మాధ్యమిక స్థాయి వరకు విద్య మరియు వివాదాస్పదం కాని, నిరాడంబరమైన గిరిజన నాయకుడిగా ఆయన ఖ్యాతి నుండి ఆయన అపారమైన ప్రయోజనం పొందారు. ఆయన రాజకీయ ఆశయాలు ఎప్పుడూ మితిమీరినవి కావు. ఆయన సంపూర్ణ సంతృప్తి చెందారు మరియు ఐదు సంవత్సరాలు ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగుతారని తెలుసు. గిరిజన నాయకుడు కావడంతో ఆయనను పదవి నుంచి తొలగించే ప్రశ్నే తలెత్తదు. ఈ అవగాహన చాలావరకు నిజమే, అయినప్పటికీ రాజకీయాల్లో ఏమి జరుగుతుందో ఎవరూ ఊహించలేరు.

అయితే, రాబోయే మూడు సంవత్సరాలలో ప్రభుత్వం ఎలా పనిచేస్తుందనే దానితో సంబంధం లేకుండా, రిమోట్ కంట్రోల్ ద్వారా నడిచినప్పటికీ, ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన కొనసాగడం పార్టీకి మరియు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో వివిధ ప్రయోజనాలను నెరవేర్చాల్సిన కేంద్ర నాయకత్వానికి ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

ప్రభుత్వ పథకాలు మరియు అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో ప్రజలకు ఇచ్చిన వాగ్దానాల గురించి, అవి అమలు చేయబడుతున్నాయి, కానీ వాటి పురోగతి మరియు పని నాణ్యతను అంచనా వేయడానికి ప్రభుత్వానికి వ్యవస్థ లేదు. ప్రభుత్వం కూడా దీని గురించి పట్టించుకోనట్లు అనిపిస్తుంది.

అన్ని విభాగాలలో గందరగోళం ఉంది, కానీ ఆరోగ్య రంగంలో పరిస్థితి అత్యంత దారుణంగా ఉంది. వార్తాపత్రికలలో మరియు సోషల్ మీడియాలో ఏదైనా స్కామ్ లేదా మరొకటి వార్తలు రాకుండా ఒక్క రోజు కూడా గడవదు. భూపేష్ బాఘేల్ ప్రభుత్వంలో పెద్ద అవినీతి కుంభకోణాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి మరియు అరెస్టులు కూడా జరిగాయి, కానీ అవినీతి వ్యవస్థను పూర్తిగా నిర్మూలించడం ఏ ప్రభుత్వానికి అసాధ్యం, ముఖ్యంగా ప్రభుత్వంలోని చాలా మంది చిన్న మరియు పెద్ద అధికారులు అవినీతిలో మునిగిపోయినప్పుడు. అందువల్ల, ఈ విషయంలో విష్ణు దేవ్ సాయి ప్రభుత్వం గణనీయమైన విజయం సాధిస్తుందని ఆశించడం వ్యర్థం. పరిస్థితి మారలేదు. ప్రస్తుతం, ప్రభుత్వానికి ఒక సానుకూల పరిణామం ఉంది. రాష్ట్రానికి కొత్త, సమర్థవంతమైన IAS అధికారి ప్రధాన కార్యదర్శిగా వచ్చారు మరియు ఆయన ఈ పదవిని చేపట్టి రెండు నెలలు మాత్రమే అయింది. ఈ స్వల్ప కాలంలో, ఆయన నియామకానికి ముందు మరియు తరువాత పరిపాలనా యంత్రాంగం యొక్క స్థితిని అర్థం చేసుకుని ఉండేవారు.

కొన్ని రోజుల క్రితం, కార్యదర్శులు మరియు సీనియర్ అధికారులతో జరిగిన సమావేశంలో, ఆయన కొన్ని కఠినమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. వివిధ విభాగాలకు బడ్జెట్ కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, పరిపాలనా అనుమతులు పొందడానికి నెలలు పడుతుందని చూసి ఆయన చాలా ఆశ్చర్యపోయారు. ఉదాహరణకు, ఈ సంవత్సరం బడ్జెట్‌లో రోడ్ల కోసం ప్రజా పనుల శాఖకు ₹9500 కోట్లు కేటాయించినప్పటికీ, పట్టణ మరియు గ్రామీణ రోడ్ల పరిస్థితి చాలా దారుణంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు ₹1900 కోట్లు మాత్రమే ఖర్చు చేశారు.

ఈ విభాగాలలోని అధికారులు ఎలా పనిచేస్తున్నారో ఇది సూచిస్తుంది. ఈ పరిస్థితులలో, ప్రభుత్వ కొత్త మరియు పాత పథకాలను సమర్థవంతంగా అమలు చేయడంలో ప్రధాన కార్యదర్శి కఠినమైన సవాలును ఎదుర్కొంటున్నారు, తద్వారా ప్రయోజనాలు అవసరమైన వారికి సులభంగా చేరుతాయి. గత రెండు సంవత్సరాలుగా, సాయి ప్రభుత్వం కొన్ని రంగాలలో గణనీయమైన అపఖ్యాతిని సంపాదించింది. వారు గత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం యొక్క విజయవంతమైన పథకాలలో కొన్నింటిని రీబ్రాండ్ చేసి, వాటి అమలును నెమ్మదించారు. అదేవిధంగా, కొత్త ఉపాధ్యాయుల నియామకం, ఆరోగ్య శాఖలో కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగుల క్రమబద్ధీకరణ లేదా పేదల కోసం ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన వంటి అనేక పథకాలలో, వాస్తవాలు చాలా భిన్నంగా ఉన్నాయి.

సామాన్య ప్రజలకు మొదటి దెబ్బ విద్యుత్ ధరలు పెంచినప్పుడు, మరియు గత ప్రభుత్వం అందించిన సబ్సిడీని సగానికి తగ్గించినప్పుడు తగిలింది. ఐదు సెంట్లు లేదా అంతకంటే తక్కువ విస్తీర్ణం ఉన్న ప్లాట్ల రిజిస్ట్రేషన్‌ను నిలిపివేసి, ఫీజులను పెంచినప్పుడు ఇటీవల రెండో దెబ్బ తగిలింది. ప్రభుత్వం ఈ విషయాన్ని పునఃపరిశీలిస్తున్నప్పటికీ, దాని ప్రతిష్టకు జరగాల్సిన నష్టం ఇప్పటికే జరిగిపోయింది.

ఇవన్నీ కాకుండా, నక్సలిజం మరియు నక్సలైట్లను నిర్మూలించే ప్రచారం వెనుక కేంద్ర ప్రభుత్వ స్వప్రయోజనాలు ఉన్నాయని బస్తర్‌లో విస్తృతంగా చర్చ జరుగుతోంది. బస్తర్‌ను నక్సలిజం నుండి విముక్తి కల్పిస్తామని, గిరిజనులను భయం మరియు దోపిడీ కోరల నుండి విడిపిస్తామని చెబుతూనే, అభివృద్ధి పేరుతో అదానీ వంటి పారిశ్రామికవేత్తలకు సహజ వనరులను దోచుకోవడానికి ప్రభుత్వం స్వేచ్ఛనిస్తోందని ఆరోపణలు వస్తున్నాయి.

బొగ్గు నిల్వలు సమృద్ధిగా ఉన్న ప్రాంతాలలో మైనింగ్ కోసం అడవుల విధ్వంసానికి వ్యతిరేకంగా నెలల తరబడి పోరాటం జరుగుతోంది. ప్రజా ఉద్యమాలు మరియు నిరసనలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, అవి ప్రభుత్వంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపలేదు. కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా మార్చి 2026 నాటికి బస్తర్‌ను నక్సల్ రహితంగా మారుస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

ఈ ప్రచారం ఖచ్చితంగా విజయవంతమవుతుంది, కానీ దీని తర్వాత, రాబోయే మూడు సంవత్సరాలలో మోడీ-షా-సాయి ప్రభుత్వం బస్తర్ రూపురేఖలను ఎలా మారుస్తుందో చూడాలి. సిద్ధం చేస్తున్న అభివృద్ధి ప్రణాళిక గిరిజనులకు ఆమోదయోగ్యంగా ఉంటుందా?

తమ సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాల పరిరక్షణ విషయంలో గిరిజనులు మరియు మతం మారిన గిరిజనుల మధ్య జరుగుతున్న సంఘర్షణ భవిష్యత్ ప్రమాదానికి సంకేతం. రాజకీయంగా మరియు సామాజికంగా, ఈ వర్గాల మధ్య పరస్పర సామరస్యం మరియు అవగాహనను కాపాడాల్సిన బాధ్యత సాయి ప్రభుత్వంపై ఉంది.

కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షాకు బస్తర్ పట్ల ఉన్న అభిమానం అందరికీ తెలిసిందే. డిసెంబర్ 13న జరిగే బస్తర్ ఒలింపిక్స్ ముగింపు వేడుకకు ఆయన ముఖ్య అతిథిగా హాజరవుతున్నారు. వచ్చేసారి ఆయన బస్తర్‌లోని మారుమూల ప్రాంతంలో జరిగే ఒక కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నా ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు.

Translated by “Rajadhani Vartalu” from Source: https://cgkhabar.com/news/two-years-of-vishnudev-sai-government-chhattiegarh-20251213

Sai Government’s Two Years: Vishnudeo Sai, Trapped in His Own Citadel
– Diwakar Muktibodh

Dec13, 2025

Vishnudeo Sai has completed two years as the Chief Minister of Chhattisgarh. He assumed office on December 13, 2023. After winning the 2023 assembly elections with a massive majority, the BJP central leadership, in line with social equity, decided to entrust the leadership of the government in Chhattisgarh to a tribal MLA. This decision was widely praised as the state was getting its first Chief Minister from the tribal community, which constitutes nearly 33 percent of the state’s population.

Vishnudeo Sai hails from Kunkuri in the Surguja division. He is a prominent senior tribal leader in the state, and the BJP leadership has given him much during his nearly four-decade-long political career. He has served as an MLA, MP, Union Minister, and state party president. Now, for the first time, he has become the Chief Minister.

Given his extensive political experience, it is natural to believe that the state and its people would benefit under his leadership. Welfare means the government’s accountability to the people, transparency in its functioning, easy and direct access to senior officials, ministers, and public representatives for those in need, and physical resources such as road connectivity to cities and even small villages, availability of electricity, water, education, health, employment, and freedom from all kinds of pollution.

Monitoring all schemes honestly and on time should be a continuous process for any welfare government. It is on this basis that the government’s performance is assessed annually. This assessment is done by the people themselves.

Since the people have witnessed two years of the Sai government’s rule, opinions have begun to form among them. Currently, the feedback coming from all quarters is not favorable to the Sai government. However, there are still three years left to improve its tarnished image.

Vishnu Deo Sai has a simple nature, but he has confined himself to his own fort. Regardless of the political or administrative styles of the three former chief ministers, the late Ajit Jogi, Dr. Raman Singh, and Bhupesh Baghel, they never missed an opportunity to interact with the common people. They were easily accessible to the media, but Sai is not.

Media members and ordinary citizens have had difficulty meeting the Chief Minister at his office. Looking at his governance so far, it gives the impression that he doesn’t care much about his position. Perhaps this is because he never pursued power.

His simplicity, gentleness, unwavering loyalty to the party, inherent honesty, high school education, and being a non-controversial and popular tribal leader brought him great advantages, yet he never demanded anything from the central leadership. His political ambitions never grew. He was quite content and understood that he would be the Chief Minister for five years. He was also a tribal, so there was no question of his removal. This understanding was entirely true, but in politics, no one can predict which way the camel will turn.

However, regardless of how the government functions for the next three years, even if it is through remote control, his continuation as Chief Minister would be beneficial for the party and the central leadership, which have various interests in Chhattisgarh.

As far as government schemes and promises made to the people during the assembly elections are concerned, they are being implemented, but the government lacks a system to assess their pace and quality of work. The government seems unconcerned.

Despite the chaos in all departments, the health sector is the worst. Not a single day passes without news of some scam or another in newspapers and social media. Major corruption has been exposed in Bhupesh Baghel’s government. Arrests have been made, but curbing the system of corruption is impossible for any government, especially when many officials, both senior and junior, are deeply involved in corruption. Therefore, it is futile to expect the Vishnudeo Sai government to achieve anything meaningful in this regard. The situation remains the same.

Currently, a positive development has worked in the government’s favor. The state has a new Chief Secretary, an efficient IAS officer, who has been in office for only two months. In this short period, he must have understood the state of the administrative machinery during his tenure and the current situation in the state.

A few days ago, in a meeting with secretaries and senior officials, he took some tough decisions. He was very surprised to find that despite budget allocations to the departments, administrative approvals often take months. For example, this year’s budget allocated ₹9,500 crore to the Public Works Department for roads, but only ₹1,900 crore has been spent so far, while the condition of urban and rural roads is deplorable.

This gives an idea of ​​the working style of the departmental officials. In such a situation, Chief Secretary Vikassheel faces a formidable challenge: how to bring the government’s new and old schemes to the people so that those in need can easily benefit from them.

Over the past two years, the Saurabh government has faced considerable disrepute in some areas. Some of the best schemes of the previous Congress government have been renamed and given a new look, and their implementation has slowed down. Similarly, whether it is the recruitment of new teachers, the regularization of contract employees in the health department, or the Prime Minister’s housing scheme for the poor, the reality is quite different in many such schemes.

The common man was the first to be hit when electricity rates were increased and subsidies provided by the previous government were halved. The second attack was launched recently when registration of land plots measuring five decimals and below was banned and fees were increased. Although the government is reconsidering the matter, the damage to its reputation has already been done.

Apart from all this, there is also much talk about the vested interests of the central government behind the campaign to eradicate Naxalism and Naxalites in Bastar. By making Bastar free of Naxals, it is said that the tribals are being freed from the clutches of terrorism and extortion, but in the name of development, industrialists like Adani are being given free rein to exploit natural resources.

The fight against the destruction of forests for mining in coal deposits has been going on for months. There are mass movements and protests, but these have not had any impact on the health of the government. Union Home Minister Amit Shah has vowed to make Bastar Naxal-free by March 2026.

The campaign is a sure success, but beyond that, it remains to be seen how the Modi-Shah-Sayed government will transform Bastar in the next three years. Will the tribals accept the development roadmap being prepared?

The ongoing conflict between tribals and converted tribals over the issue of living their culture and traditions is a sign of future danger. From both political and social perspectives, it is the responsibility of the Shah government to maintain mutual harmony and unity between the communities.

Home Minister Amit Shah’s love for Bastar is well known. He will be the chief guest at the closing ceremony of the Bastar Olympics on December 13. It is not surprising that he will attend a street event in Bastar next time.

Vishnudev Sayedi is a modest man, but he is a prisoner in his own fort. The three former Chief Ministers – the late Ajit Jogi, Dr. Raman Singh, and Bhupesh Baghel – whatever their political styles or governance practices, never missed an opportunity to connect with the common people. They were also easily accessible to the media. However, not so with Vishnu Dev Sai.

Whether it’s the media or ordinary citizens, one has to make a great effort to meet the Chief Minister at his residence. Judging by his conduct in office so far, he doesn’t seem to be overly concerned about his position. Perhaps this is because he never actively sought this position in the first place.

Despite not asking anything from the central leadership, he has benefited immensely from his simplicity, humility, unwavering loyalty to the party, inherent honesty, education up to the higher secondary level, and his reputation as an uncontroversial, unassuming tribal leader. His political ambitions have never been excessive. He is perfectly content and knows that he will remain Chief Minister for five years. Being a tribal leader, the question of removing him from office simply doesn’t arise. This understanding is largely true, yet in politics, one can never predict what might happen.

Nevertheless, regardless of how the government functions in the next three years, even if it is run by remote control, his continuation as Chief Minister will be beneficial for the party and the central leadership, which has various interests to fulfill in Chhattisgarh.

Regarding government schemes and the promises made to the people during the assembly elections, they are being implemented, but the government lacks a system to assess their progress and the quality of work. The government also doesn’t seem to be bothered about this.

There is chaos in all departments, but the situation in the health sector is the worst. Not a single day passes without news of some scam or the other appearing in newspapers and on social media. Major corruption scandals in the Bhupesh Baghel government have come to light, and arrests have also been made, but completely eradicating the system of corruption is impossible for any government, especially when many small and big officials in the government are steeped in corruption. Therefore, it is futile to expect the Vishnu Deo Sai government to achieve significant success in this regard. The situation remains unchanged. Currently, there has been one positive development for the government. A new, efficient IAS officer has arrived in the state as the Chief Secretary, and it has only been two months since he assumed this position. In this short period, he would have understood the state of the administrative machinery before and after his appointment.

A few days ago, in a meeting with secretaries and senior officials, he took some tough decisions. He was extremely surprised to see that despite budget allocations to various departments, it was taking months to obtain administrative approvals. For example, although ₹9500 crore was allocated to the Public Works Department for roads in this year’s budget, and despite the extremely poor condition of urban and rural roads, only ₹1900 crore has been spent so far.

This indicates how the officials in these departments are functioning. In these circumstances, the Chief Secretary faces the daunting challenge of effectively implementing the government’s new and old schemes so that the benefits reach those who need them easily. Over the past two years, the Sai government has earned considerable notoriety in certain areas. They have rebranded some of the previous Congress government’s successful schemes and slowed down their implementation. Similarly, in several schemes such as the recruitment of new teachers, the regularization of contract employees in the health department, or the PM Awas Yojana for the poor, the ground realities are quite different.

The first blow to the common people came when electricity prices were increased, and the subsidy provided by the previous government was halved. The second blow came recently when the registration of plots measuring five cents or less was suspended, and the fees were increased. Although the government is reconsidering this matter, the damage to its reputation has already been done.

Apart from all this, there is widespread discussion in Bastar about the central government’s vested interests behind the campaign to eliminate Naxalism and Naxalites. While claiming to liberate Bastar from Naxalism and free the tribals from the clutches of fear and exploitation, it is alleged that the government is giving industrialists like Adani a free hand to plunder natural resources in the name of development.

For months, a struggle has been ongoing against the destruction of forests for mining in areas rich in coal reserves. Public movements and protests continue, but they have had no effect on the government. Union Home Minister Amit Shah has pledged to make Bastar Naxal-free by March 2026.

This campaign is bound to succeed, but after this, it remains to be seen how the Modi-Shah-Sai government will transform the face of Bastar in the next three years. Will the development plan being prepared be acceptable to the tribals?

The ongoing conflict between the tribals and the converted tribals regarding the preservation of their culture and traditions is a sign of future danger. Politically and socially, the Sai government has the responsibility to maintain mutual harmony and understanding between these groups.

Home Minister Amit Shah’s affection for Bastar is well-known. He is the chief guest at the closing ceremony of the Bastar Olympics on December 13th. It wouldn’t be surprising if he were to attend an event in even the remotest corner of Bastar next time.

Translated by Rajadhani Vartalu, from Source: https://cgkhabar.com/news/two-years-of-vishnudev-sai-government-chhattiegarh-20251213

13 दिसंबर 2025

साय सरकार के 2 साल : अपने ही किले में बंद विष्णुदेव साय
दिवाकर मुक्तिबोध

छत्तीसगढ़ के मुख्यमंत्री के रूप में कार्य करते हुए विष्णुदेव साय के दो वर्ष पूर्ण हो गए. उन्होंने 13 दिसंबर 2023 को शासन का कार्यभार संभाला था. 2023 का विधान सभा चुनाव भारी बहुमत से जीतने के बाद जब भाजपा के केन्द्रीय नेतृत्व ने सामाजिक समीकरण के तहत छत्तीसगढ़ में सरकार का नेतृत्व एक आदिवासी विधायक को सौंपने का निर्णय लिया तो उसकी बड़ी सराहना हुई थी क्योंकि पहली बार राज्य को उस आदिवासी समाज का मुख्यमंत्री मिल रहा था, जिसकी राज्य में आबादी करीब 33 प्रतिशत है.

विष्णुदेव साय सरगुजा संभाग के कुनकुरी से आते हैं. प्रदेश के प्रमुख वरिष्ठ आदिवासी नेता हैं तथा उनकी करीब चार दशक की राजनीति में भाजपा नेतृत्व ने उन्हें काफी-कुछ दिया है. वे विधायक, सांसद, केन्द्रीय मंत्री व प्रदेश पार्टी के अध्यक्ष रहे. अब पहली बार वे मुख्य मंत्री बने हैं.

चूंकि उनका राजनीतिक अनुभव प्रगाढ़ है, इसलिए यह सोच सहज है कि उनके नेतृत्व में प्रदेश व प्रदेश के लोगों का भला होगा. भलाई से तात्पर्य है सरकार की जनता के प्रति जवाबदेही, उसके कामकाज में पारदर्शिता, वरिष्ठ से वरिष्ठ अधिकारियों, मंत्रियों तथा जनप्रतिनिधियों तक जरूरतमंद लोगों की सीधी-सरल पहुंच, भौतिक संसाधनों मसलन शहरों तथा छोटे से छोटे गांव खेडों तक सड़क आवागमन की सुविधा, बिजली, पानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोज़गार की उपलब्धता तथा सभी तरह के प्रदूषण से प्रदेश की मुक्ति.

ये किसी भी जन कल्याणकारी सरकार की निरंतर चलने वाली प्रक्रिया होनी चाहिए तथा तमाम योजनाओं की समय-समय पर ईमानदार मानीटरिंग भी. इसी के आधार पर साल दर साल सरकार की चाल-ढाल का आकलन होता रहता है. जनता करती है.

चूंकि साय सरकार के दो वर्ष जनता ने देख लिए हैं इसलिए राय बननी शुरू हो गई है. फिलहाल दूर दराज व आजूबाजू से जो बातें छनकर आ रही हैं , वे साय सरकार के लिए सकारात्मक नहीं है. पर दिल्ली अभी दूर है लिहाज़ा धूमिल होती जा रही छवि को सुधारने के लिए तीन वर्ष अभी शेष हैं.

विष्णुदेव साय सरल स्वभाव के हैं. लेकिन अपने ही किले में बंद है. अब तक के तीनों पूर्व मुख्यमंत्री दिवंगत अजीत जोगी, डॉक्टर रमनसिंह तथा भूपेश बघेल की राजनीति अथवा शासन चलाने के उनके तौर-तरीके चाहे जैसे भी रहे हों, वे आम लोगों के बीच जाने का कोई अवसर नहीं छोड़ते थे. मीडिया के लिए भी वे सहज उपलब्ध थे किंतु साय ऐसे नहीं हैं.

मीडिया हो चाहे आम नागरिक, सीएम हाउस में उनसे मिलने के लिए पापड बेलने पड़ते हैं. उनके अब तक के शासन व्यवहार को देखते हुए यह एहसास होता है कि उन्हें अपने पद की बहुत ज्यादा परवाह नहीं है. शायद ऐसा इसलिए भी क्योंकि वे कभी पद के पीछे नहीं भागे.

अपनी सरलता, सज्जनता, पार्टी के प्रति अटूट निष्ठा, स्वभावगत ईमानदारी, हायर सेकेंडरी तक शिक्षित तथा विवाद रहित व जमीन से जुड़े आदिवासी नेता होने का भरपूर लाभ उन्हें मिलता गया जबकि उन्होंने केंद्रीय नेतृत्व से कभी कुछ मांगा नही. राजनीति में उनकी महत्वाकांक्षा ने कभी उड़ान नहीं भरी. वे परम संतोषी हैं तथा यह भी जानते हैं कि वे पांच वर्ष के मुख्यमंत्री हैं. आदिवासी भी हैं इसलिए उन्हें हटाये जाने का प्रश्न ही नहीं है. यह धारणा एकदम सच है हालांकि राजनीति में ऊंट कब किस करवट बैठ जाए, कहा नहीं जा सकता.

बहरहाल अगले तीन वर्ष सरकार कैसी भी चले, भले ही रिमोट कंट्रोल से चले, उनका मुख्यमंत्री बने रहना पार्टी व केन्द्रीय नेतृत्व के लिए मुफीद है, जिसे छत्तीसगढ़ में अपने तरह-तरह के हित साधना है.

जहां तक सरकारी योजनाओं एवं विधानसभा चुनावों में जनता से किए गए वायदों का प्रश्न है, उन पर अमल हो रहा है लेकिन सरकार के पास कोई ऐसा सिस्टम नहीं है, जिससे उनकी गति व कामकाज की गुणवत्ता का आकलन हो सके. सरकार को इसकी परवाह भी नहीं है.

यों सभी विभागों में अराजकता है किन्तु सबसे खराब स्थिति स्वास्थ्य की हैं. शायद ही कोई ऐसा दिन होगा जब अखबारों व सोशल मीडिया में किसी न किसी घपले की खबर न आती हों. भूपेश बघेल सरकार के बड़े भ्रष्टाचार तो उजागर हो गए. गिरफ्तारियां भी हुई हैं लेकिन किसी भी सरकार के लिए भ्रष्ट व्यवस्था को रोक पाना नामुमकिन है. खासकर तब जब सरकार के अनेक छोटे- बड़े अफसर ही गले तक भ्रष्टाचार में लिप्त हों. अत : यह उम्मीद रखना बेमानी है कि विष्णुदेव साय की सरकार इस मामले में कुछ सार्थक कर पा रही है. इस मामले में स्थितियां जस की तस हैं.

फिलहाल सरकार के पक्ष में एक बात अच्छी हुई है. प्रदेश के नये मुख्य सचिव के रूप में एक कर्तव्यदक्ष आइएएस मिला है, जिन्हें पद संभाले अभी दो माह ही हुए हैं. इस संक्षिप्त अवधि में वे समझ गये होंगे कि उनके सचिव रहते तब और अब राज्य में नौकरशाही की क्या स्थिति है.

चंद दिन पूर्व ही सचिवों व आला अफसरों की मीटिंग में उन्होंने कुछ कड़े फैसले किए. उन्हें सर्वाधिक हैरानी इस तथ्य पर हुई कि विभागों के लिए बजट आवंटन के बावजूद प्रशासनिक स्वीकृति के लिए महीनों निकल जाते हैं. उदाहरण के तौर पर लोक निर्माण विभाग को इस साल के बजट में सड़कों के लिए 9500 करोड़ की राशि आवंटित थी पर इसमें से अभी तक सिर्फ 1900 करोड़ खर्च किए गए, जबकि शहरी व ग्रामीण सड़कों की हालत बेहद खराब है.

इससे अनुमान लगाया जा सकता है कि विभागों के नौकरशाह किस तरह काम कर रहे हैं. ऐसी स्थिति में मुख्य सचिव विकासशील के समक्ष कड़ी चुनौती है कि वे सरकार की नयी- पुरानी योजनाओं को आम जनता तक किस तरह ले जा पाएंगे ताकि जरूरतमंदों को सरलता से इनका लाभ मिले.

साय सरकार इन दो वर्षों में कतिपय मामलों में खासा अपयश ढो चुकी है. पिछली कांग्रेस सरकार की कुछ बेहतर योजनाओं का नाम बदलकर नया मुलम्मा चढा दिया गया तथा उन पर अमल की रफ्तार धीमी कर दी गई. इसी तरह शिक्षकों की नयी भर्ती का मामला हो या स्वास्थ्य विभाग के संविदा कर्मचारियों को नियमित करने का या गरीबों के लिए पीएम आवास योजना हो, ऐसी अनेक योजनाओं में जमीनी हकीकत कुछ और है.

आम जनता पर पहली मार तब पड़ी, जब बिजली की दरें बढ़ा दी गईं तथा पिछली सरकार द्वारा दर में दी गई रियायत को घटाकर आधा कर दिया गया. दूसरा आक्रमण अभी हाल ही में किया गया, जब पांच डिसमिल तथा उससे कम के भूखंड की रजिस्ट्री पर रोक लगा दी गई तथा शुल्क बढ़ा दिया गया. यद्यपि सरकार इस मामले में पुनर्विचार कर रही है किंतु छवि का जो नुकसान होना था, वह हो चुका.

इन सब के अलावा बस्तर में नक्सलवाद और नक्सलियों के खात्मे के अभियान के पीछे केन्द्र के निहित स्वार्थ की भी खूब चर्चा है. यह कहा जा रहा है कि बस्तर को नक्सल मुक्त करके आदिवासियों को आतंक व शोषण के पंजे से मुक्त तो किया जा रहा है किंतु विकास के नाम पर अडानी जैसे उद्योगपतियों को प्राकृतिक संसाधनों की लूट की खुली छूट दी जा रही है.

कोल डिपॉजिट क्षेत्रों में खनन के लिए जंगलों का नाश करने के खिलाफ महीनों से लड़ाई लड़ी जा रही है. जन आंदोलन व धरना प्रदर्शन होते रहे हैं पर इससे सरकार की सेहत पर कोई फर्क नहीं पड़ रहा है. मार्च 2026 तक बस्तर को नक्सल मुक्त करने का केन्द्रीय गृह मंत्री अमित शाह का कौल है.

अभियान की सफलता तो खैर निश्चित है पर इससे बाद यह देखना होगा कि अगले तीन वर्ष में मोदी-शाह-साय सरकार बस्तर का चेहरा किस तरह बदलती है. विकास का जो रोड मैप तैयार किया जा रहा है, क्या वह आदिवासियों को मंजूर होगा?

अपनी संस्कृति व परम्पराओं को जीने के मुद्दे पर आदिवासियों व धर्मांतरित आदिवासियों के बीच जो द्वंद्व चलता रहा है, वह भविष्य के खतरे का संकेत है. राजनीतिक व सामाजिक दोनों दृष्टियों से यह साय सरकार की जिम्मेदारी है कि समुदायों के बीच पारस्परिक सद्भाव व सामंजस्यता कायम रखें.

गृह मंत्री अमित शाह बस्तर प्रेम जग जाहिर हो चुका है. वे 13 दिसंबर को बस्तर ओलंपिक के समापन समारोह के मुख्य अतिथि हैं. अगली दफा वे बस्तर के किसी गलीकूचे के कार्यक्रम में भी उपस्थित रहते हैं तो आश्चर्य नहीं होना चाहिए.

Source: https://cgkhabar.com/news/two-years-of-vishnudev-sai-government-chhattiegarh-20251213